ਕਾਠਮੰਡੂ : ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰੋਨ ਹੁਣ ਹਵਾਈ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਮੈਪਿੰਗ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਗੋਂ ਉਹ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਦ ਕਾਠਮੰਡੂ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਨੁਵਾਕੋਟ ਦੇ ਦੇਵੀਘਾਟ-3 ਤੋਂ ਦੇਵੀਘਾਟ-5 ਤੱਕ ਡਰੋਨ ਰਾਹੀਂ ਸੱਤ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਇੰਨਾ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੀ ਕਿ ਬਚਾਅ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ "ਡਰੋਨ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਪੁਲਿਸ, ਨੇਪਾਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਗਰੂਡਐਕਸ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹਵਾਈ ਵਾਹਨ (UAV) ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਰੋਨ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਮੈਪਿੰਗ ਲਈ ਔਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਔਜ਼ਾਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜੋਖਮ ਭਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇਵੀਘਾਟ-3 ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਨਾਲ ਲੈਸ ਇੱਕ ਡਰੋਨ ਫਸੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਡਿਆ। ਡਰੋਨ ਦੇ ਲਾਊਡਸਪੀਕਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਾਣੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਖਾਣਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਦਵਾਈ ਹੈ?" ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਡ੍ਰੋਨ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਏਅਰਲਿਫਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮਿਲਾਨ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ,"ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡਰੋਨ ਰਾਹੀਂ ਸਪਲਾਈ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ।"ਡਰੋਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਪਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਰੋਨ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲ ਵਹਿ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1.5 ਟਨ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਪਲਾਈ ਪਹੁੰਚਾਈ।"
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉੱਪਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ-1 ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਡਰੋਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਫਸਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਡਰੋਨ ਆਪਰੇਟਰ ਆਦਰਸ਼ ਭੂਸਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ-1 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੁਰੰਗ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਰੋਨ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਅਤੇ ਭੋਟੇਕੋਸ਼ੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 900 ਕਾਮੇ ਲਾਪਤਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਡਰੋਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 2015 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਡਰੋਨ ਮਾਹਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।