ਜਲੰਧਰ : ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ (ICCCC) ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ 17 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ 800 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਟੇਟ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੁਲਸ ਨੇ 5,836 ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 306 'ਤੇ ਐੱਫ਼. ਆਈ. ਆਰ. ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਟੇਟ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੈੱਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪੁਲਸ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਟਾ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਅਲੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਸਟੇਟ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸਪੈਸ਼ਲ ਡੀ. ਜੀ. ਪੀ. ਵੀ ਨੀਰਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਕਰੰਸੀ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਸਟੇਟ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੈੱਲ ਦੇ ਐੱਸ. ਪੀ. ਜਸ਼ਨ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲੇ ਕਈ ਸੌ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ. ਸੀ. ਨੇ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਅਲੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਡਾਟਾ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਐੱਸ. ਪੀ. ਜਸ਼ਨ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 17,000 ਜਾਅਲੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਖਾਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸੂਬੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਸ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਖਾਤਾ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਲੇਅਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੀਜੀ ਲੇਅਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਾਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ 'ਚ ਪੈਸੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਖੱਚਰ ਖਾਤਾ ਧੋਖਾਧੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਖੱਚਰ ਖਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਊਲ ਖਾਤਾ ਧੋਖਾਧੜੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਮਿਊਲ ਖਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਤਾ ਧਾਰਕ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਕ ਸਿਮ ਕਾਰਡ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਲਿੰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਇਲ 'ਤੇ ਉਸੇ ਸਿਮ ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਗੂਗਲ ਪੇਅ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਪਲੋਡ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਖਾਤਾ ਧਾਰਕ ਨੂੰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਖਾਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਸ਼ੇੜੀ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਤਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਸ਼ੇੜੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਉਹ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗ਼ਰੀਬ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਾਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਲਿੰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਤਾ ਖ਼ੁਦ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਲੈਟੀਨਮ ਆਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸ ਉਸ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੈਸੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਪੈਸਾ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਆਵਰਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਕ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਰਕਮ ਦੂਜੇ ਖਾਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਸ ਹਰ ਉਸ ਖਾਤਾ ਧਾਰਕ ਦਾ IP ਪਤਾ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਪੈਸਾ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਕਰੰਸੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਡੀਜੀਪੀ ਵੀ ਨੀਰਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਕਰੰਸੀ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਾਂਚ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਆਨਲਾਈਨ ਪੈਸੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ਪਤਕਾਰ ਖ਼ੁਦ ਬੈਂਕ ਜਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਲੈ ਸਕਣ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।