ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਰੰਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, RBI 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2027 ਤੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ATM ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਖਰਚਾ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ।
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, RBI ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਜੇਕਰ ਨਵੇਂ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ATM ਸੈਂਸਰ, ਨੋਟ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਂ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਵੇਗੀ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬਚਤ
ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਬੱਚਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ 100 ਅਤੇ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2.4 ਲੱਖ ATM ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ATM ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰਚਾ ਆਇਆ।
ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬੈਂਕ ਕੋਲ 8,500 ਏਟੀਐਮ ਹਨ, ਤਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਨਾ ਬਦਲ ਕੇ ਲਗਭਗ 21.25 ਕਰੋੜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗਤ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਟਰ 'ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਛੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਲਗਾਈ ਬੋਲੀ
ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੋਟ ਮੁਦਰਾਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ (BRBNMPL), ਜੋ ਕਿ RBI ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਇੱਕ ਟੈਂਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਛੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਬੋਲੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ Uflex ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਸਪੈਕਟਰਾ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਟੈਂਡਰ ਤਹਿਤ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਕੁੱਲ 68,000 ਰੀਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸ਼ੀਟਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਹ ਸ਼ੀਟਾਂ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਅਧਾਰਤ ਪੌਲੀਪ੍ਰੋਪਾਈਲੀਨ (BOPP) ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਬਿਹਤਰ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਸਿਆਹੀ ਚਿਪਕਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੋਟਿੰਗ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਿਰ
RBI ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਨਿਯਮਤ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲੋਂ 2 ਤੋਂ 4 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਅਰਬ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਯੂਕੇ, ਕੈਨੇਡਾ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1988 ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ।