ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਸਰੇ ਸਾਲ 1,000 ਟਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ 2025 ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਗੋਲਡ ਰਿਜ਼ਰਵਜ਼ (ਸੀ. ਬੀ. ਜੀ. ਆਰ.) ਸਰਵੇ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਔਸਤਨ ਹਰ ਸਾਲ 400 ਤੋਂ 500 ਟਨ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਦਲ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਰਲਡ ਗੋਲਡ ਕੌਂਸਲ (ਡਬਲਿਊ. ਜੀ. ਸੀ.) ਦਾ ਇਹ ਸਰਵੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰਵੇ ਹੈ। 25 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ 20 ਮਈ 2025 ਦਰਮਿਆਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਸਰਵੇ ’ਚ 73 ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ ਭੰਡਾਰ ’ਚ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਰਲਡ ਗੋਲਡ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਕਿਹਾ, “ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ’ਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।”
ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਸੋਨਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ’ਚ
2025 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰਿਕਾਰਡ 43 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਅਗਲੇ ਇਕ ਸਾਲ ’ਚ ਆਪਣਾ ਸੋਨਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਬੈਂਕ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਿਆਦ ’ਚ ਗਲੋਬਲ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਆਪਣਾ ਸੋਨਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ।
ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਝਟਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੀ ਇਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਇਹ ਇਕ ਬਿਹਤਰ ਵਿਭਿੰਨਤਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ (ਸੇਫ ਹੈਵਨ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ’ਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ
ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਇਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਰੁਝਾਨ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਗਲੋਬਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ’ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰਵੇ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੱਗਭਗ 73 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਡਾਲਰ ਭੰਡਾਰ ’ਚ ਦਰਮਿਆਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਯੂਰੋ, ਯੁਆਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ’ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਹਿਲਾ, ਗਲੋਬਲ ਮੈਕਰੋਇਕਾਨਮਿਕਸ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ’ਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪੱਛਮੀ ਕਰੰਸੀਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਨਾ ਇਕ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਨਯੋਗ ਵੈਲਿਊ ਸਟੋਰ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਫਿਏਟ ਕਰੰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਨਾ ਭੰਡਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ’ਚ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਸਰਗਰਮੀ
2025 ’ਚ ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਜੋ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ’ਚ ਆਪਣੇ ਸੋਨਾ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 44 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 2024 ’ਚ 37 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਿਆਸੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (ਰਿਸਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ) ਵੀ ਸੋਨਾ ਭੰਡਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਦਲ
ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਦਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 64 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਘਰੇਲੂ ਭੰਡਾਰਣ (ਦੇਸ਼ ’ਚ ਸੋਨਾ ਰੱਖਣਾ) ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2024 ’ਚ ਜਿੱਥੇ 41 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਕੁਝ ਸੋਨਾ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ 2025 ’ਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਵਧ ਕੇ 59 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਰਫ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੀ ਅਗਲੇ ਇਕ ਸਾਲ ’ਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੈਂਕ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ।