ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ, ਖਰਚ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਉਸ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਖਪਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 11 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਆਏ ਹਨ।
ਆਮਦਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਖਪਤ
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਕਰੋੜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 6 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਇਹ ਅਮੀਰ ਹੁੰਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦਾ 40% ਹਿੱਸਾ ਸੰਭਾਲਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਰ, ਮਕਾਨ, ਅਤੇ ਐਫਐਮਸੀਜੀ (FMCG) ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਵੇਗੀ।
• 2010 ਤੋਂ 2024 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਕੇ ਸਾਲਾਨਾ 2.41 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
• 2031 ਤੱਕ ਇਹ ਆਮਦਨ 4.63 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
• 2031 ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਖਰਚ ਦਾ 43% ਹਿੱਸਾ ਖਰਚ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸਮਾਨ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰਚ ਕਰਨਗੇ।
ਭਾਰਤ ਬਣੇਗਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਪਤਕਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ
ਰਿਪੋਰਟ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੁਣ 'ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ' (aspiration-inspired economy) ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਡੀਪੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।
• ਭਾਰਤ ਅਗਲੇ ਸਾਲ (2026) ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਪਤਕਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• 2024 ਤੋਂ 2030 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੌਮੀਨਲ ਜੀਡੀਪੀ ਗ੍ਰੋਥ 11% ਸੀਏਜੀਆਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
• ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ 644 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 60% ਹੋਵੇਗਾ।
• ਨਿੱਜੀ ਖਪਤ 2013 ਵਿੱਚ 88 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ, ਜੋ 2024 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 185 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਚੀਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸੰਕੇਤਕਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ:
1. ਤੇਜ਼ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ: 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ 32% ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਧ ਕੇ 40% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖਰਚਾ 2012 ਦੇ 1,429 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 3,774 ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 2031 ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ 40.7% ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
2. ਬਚਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼: ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਚਤ ਦੇ 29,361 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਐਸਆਈਪੀ (SIP) ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ 5 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇਸੇ ਸਮੇਂ 10,351 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਨ।
3. ਮਹਿੰਗੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ (ਪ੍ਰੀਮੀਅਮਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ): ਐਫਐਮਸੀਜੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 2020 ਵਿੱਚ 20% ਸੀ, ਜੋ 2024 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 30-35% ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 2025 ਤੱਕ ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ 5 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਖਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ (15 ਤੋਂ 64 ਸਾਲ) 2013 ਵਿੱਚ 65.1% ਸੀ, ਜੋ 2024 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 68.2% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 2031 ਤੱਕ ਇਹ 68.9% ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। 35,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਸਿਕ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ 2013 ਦੇ 1% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 2024 ਵਿੱਚ 3% ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ।