ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ/ਤਹਿਰਾਨ : ਮੱਧ ਪੂਰਬ (ਮਿਡਲ ਈਸਟ) 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਾਜ਼ਾ ਹਾਲਾਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਫੌਜੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨੇਤਾ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੰਗ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਤੇ, ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ (Strait of Hormuz), ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਉਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ ਹੈ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ?
ਭੂਗੋਲਿਕ ਪੱਖੋਂ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਓਮਾਨ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਗਲਿਆਰਾ ਲਗਭਗ 161 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਗ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਇਹ ਸਿਰਫ 21 ਮੀਲ (33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਚੌੜਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲੰਘਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਸਿਰਫ ਦੋ ਮੀਲ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਹਲਚਲ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਠੱਪ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦਾ 'ਕਿੰਗਮੇਕਰ'
ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਐਨਰਜੀ ਟ੍ਰੇਡ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਇਰਾਕ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਆਪਣਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸੇ ਰੂਟ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ: ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਾਰੋਬਾਰ: ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਥੋਂ 2 ਕਰੋੜ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ।
ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ: ਕਤਰ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਵੀ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਹੈ।
ਰਣਨੀਤੀਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਤਣਾਅ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ, ਬਲਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਜਟ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।