ਭਾਰਤ ਦੀ 16ਵੀਂ ਜਨਗਣਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਨਗਣਨਾ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 22 ਮਈ 2026 ਤੋਂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਨਗਣਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਈਏਐਸ ਸ਼ੀਤਲ ਵਰਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ 22 ਮਈ ਤੋਂ 20 ਜੂਨ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਨਗਣਨਾ ਏਜੰਟ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਗੇ। ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਫਰਵਰੀ 2027 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਗਣਨਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਤੀਗਤ ਜਨਗਣਨਾ
ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਤੀਗਤ ਜਨਗਣਨਾ (Caste Census) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਾਤੀਗਤ ਜਨਗਣਨਾ ਲਈ ਐਸਓਪੀ (SOP) ਤਿਆਰ ਹੋਣੀ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਟਾਫ ਯੂਪੀ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ 5.25 ਲੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 18 ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, 75 ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ, 17 ਨਗਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 5 ਲੱਖ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਤੇ ਗਣਨਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।