ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ - 2025-26 'ਚ ਨੌਂ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ 30 ਫੀਸਦੀ ਵਧ ਕੇ 15.933 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 12.256 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਹ ਵਧਦਾ ਘਾਟਾ ਖੇਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। 10 ਅਕਤੂਬਰ, 2025 ਤੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵਪਾਰ (ਨਿਰਯਾਤ ਸਮੇਤ) ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ।
ਆਯਾਤ ਦੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਅਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ 'ਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁੱਲ 'ਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 25 'ਚ, ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ 29.42% ਵਧ ਕੇ $12.297 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ $9.502 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੌਂ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਚੀਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਭਾਰਤ, ਈਰਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਭੂਟਾਨ ਅਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ 11% ਘਟ ਕੇ 3.953 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ $4.443 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ 19.1% ਵਧ ਕੇ 19.886 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ 'ਚ 16.699 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਯਾਤ ਨਿਰਯਾਤ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਚ ਚੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਵਧੇਰੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੇਪਾਲ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਭੂਟਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦੀ ਵਪਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਚੀਨ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ 8.4% ਵਧ ਕੇ 2.684 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 2.477 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ (68%) ਚੀਨ ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮੀਖਿਆ ਅਧੀਨ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨ ਤੋਂ ਆਯਾਤ 19.8% ਵਧ ਕੇ $19.538 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ $16.312 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਖੇਤਰੀ ਆਯਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ (98%) ਚੀਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ 68.9% ਘਟ ਕੇ 243.693 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 25 ਦੀ ਇਸੇ ਮਿਆਦ 'ਚ $783.945 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 25 'ਚ 25.898 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ 74.9% ਘੱਟ ਕੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ 6.497 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ 104% ਵਧ ਕੇ 2.926 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 25 'ਚ 1.429 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਯਾਤ 7.6% ਘਟ ਕੇ $168.730 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ $358.936 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ।
ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ 9.3% ਘਟ ਕੇ 715.589 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 788.970 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਆਯਾਤ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 78,312 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ 14.2% ਘਟ ਕੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ 67,154 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ 22.8% ਘਟ ਕੇ $293.376 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ $379.822 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 'ਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਆਯਾਤ 14.1% ਵਧ ਕੇ $68.151 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ $59.731 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ।