ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਗੈਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਗੈਸ ਦੀ ਘੱਟ ਸਪਲਾਈ ਕਾਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸੀ.ਐੱਨ.ਜੀ. ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਗਾਇਬ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਅਗਸਤ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਲਗਭਗ 2,420 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਫੀਟ (MMcfd) ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਗ ਲਗਭਗ 3,800 MMcfd ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਊਰਜਾ ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੰਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਗੈਸ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ 'ਊਰਜਾ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ' (ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਸਿਰਫ਼ ਖਰੀਦ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ । ਇਸ ਨੂੰ ਖਪਤਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭੌਤਿਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੀ ਖਰੀਦ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ, ਮੋਹੇਸ਼ਖਾਲੀ ਵਿਖੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗੈਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਚ-ਦਬਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਲੰਬੀ ਕੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੁਕਸ ਪੈਣ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਠੱਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ 21 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਲੋਟਿੰਗ ਟਰਮੀਨਲ (FSRU) ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 13 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਦੂਜੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਗੈਸ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਡ-ਸ਼ੈਡਿੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਗਈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਗੈਸ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2018-19 ਤੋਂ 2024-25 ਦਰਮਿਆਨ ਲਗਭਗ 28 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਦੀ ਦਰਾਮਦ 143 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਲਗਭਗ 30 ਤੋਂ 37 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਮੋਹੇਸ਼ਖਾਲੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਫਲੋਟਿੰਗ ਟਰਮੀਨਲਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਦਸਾ, ਚੱਕਰਵਾਤ ਜਾਂ ਦੇਰੀ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਤਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਦਰਾਮਦ ਵਿੱਚੋਂ 4.15 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕਤਰੀ ਕੰਟਰੈਕਟਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਈ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ 'ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ' ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਕਤਰ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਪਲਾਈ ਅੱਧੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਾਤਾਰਬਾੜੀ ਵਿਖੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਟਰਮੀਨਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾ ਜੋ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਦਰਾਮਦ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਕਦੇ ਵੀ ਘਰੇਲੂ ਗੈਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਪੱਕਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਗੈਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਵਰਗੇ ਬਦਲਵੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।